Μάθημα : Θρησκευτικά Β Λυκείου

Σχέση πίστης και επιστήμης (σελίδες 20 και 21)

Η Δημιουργία

Η Δημιουργία του κόσμου

Ανάλυση κειμένου 

Ο πρώτος στίχος είναι περιεκτικός και τονίζεται σ' αυτόν η εν χρόνω δημιουργία του σύμπαντος από το Θεό. Το εν αρχή ( = στην αρχή) σημαίνει ότι προηγουμένως δεν υπήρχε χρόνος. Ο χρόνος αρχίζει με τη δημιουργία του κόσμου, που θα έχει και τέλος. Η δημιουργία του κόσμου από το Θεό έγινε «εκ του μηδενός», χωρίς να προϋπάρχει ύλη, γιατί πριν από αυτή δεν υπήρχε τίποτε παρά μόνο ο Θεός. Πώς ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο; Η απάντηση δίνεται με το ρήμα «είπεν», που έχει την έννοια του «αποφάσισε» με ελεύθερη βούληση. Δημιούργησε τον κόσμο δια του Υιού. Από τα ζεύγη των ρημάτων  της διήγησης της Γένεσης (Γενηθήτω - και εγένετο κτλ) φαίνεται ότι δε μεσολάβησε τίποτε ανάμεσα στην απόφαση και τη δημιουργία του κόσμου.

Αιτία της δημιουργίας του κόσμου είναι η ελευθερία και η αγάπη του Θεού, με σκοπό τη συμμετοχή των δημιουργημάτων, και ιδιαίτερα του ανθρώπου, στη μακαριότητα του Δημιουργού.

Η δημιουργία του κόσμου κατά τη διήγηση της Αγίας Γραφής, έγινε διαδοχικά σε έξι ημέρες, οι οποίες είναι φάσεις που αντιστοιχούν σε μεγάλα χρονικά διαστήματα. Ήδη ο Μέγας Βασίλειος στην Εξαήμερο τονίζει ότι «είτε ημέρα πούμε είτε αιώνα είναι το ίδιο», γιατί δεν πρόκειται κατά κυριολεξία για ημέρες της εβδομάδας, αλλά για τεράστια χρονικά διαστήματα.

Η δημιουργία έχει δυναμικό χαρακτήρα και ακολούθησε μια εξέλιξη από τα ατελέστερα και απλούστερα προς τα τελειότερα και συνθετότερα. Είναι καταπληκτικό ότι η ζωή εμφανίζεται πρώτα στις θάλασσες και από εκεί βγαίνουν τα ερπετά στην ξηρά και τα πτηνά στον αέρα. Έπειτα δημιουργούνται τα θηλαστικά και τέλος ο άνθρωπος. Την αλήθεια αυτή επικυρώνει μετά από αιώνες η σημερινή εξέλιξη της επιστήμης της βιολογίας. Στη δημιουργία διαπιστώνεται η κατευθυνόμενη από το Θεό εξέλιξη, η οποία εντάσσεται στα πλαίσια της πανσοφίας και της αγάπης Του γι' αυτήν. Με τη φράση «και είδε ο Θεός  ότι ήταν καλό»  επισημαίνονται η αξία και η ποιότητα του έργου Του. Μέσα στη δημιουργία διαπιστώνεται η τάξη, η αρμονία και η σκοπιμότητα. Όλα έχουν δημιουργηθεί «καλά λίαν» με κάποιο σχέδιο και κάποια σκοπιμότητα. Πρόκειται για την οικολογική ισορροπία, όπου όλα τα όντα έχουν τον προορισμό τους και τη θέση τους στη δημιουργία. Αν διαταραχθεί αυτή η ισορροπία αυτό θα έχει ολέθριες επιπτώσεις για τη ζωή στον πλανήτη μας (οικολογικό πρόβλημα).

Κατά τη χριστιανική διδασκαλία ο Θεός ενδιαφέρεται για τα δημιουργήματά Του. Το ενδιαφέρον αυτό, που είναι έκφραση και απόδειξη της αγάπης Του γι' αυτά, εκδηλώνεται ως συντήρηση του κόσμου, η πορεία του οποίου κατευθύνεται από τους φυσικούς νόμους και ως κυβέρνηση του προς επιτυχία του γενικού σκοπού του. Αυτό ονομάζεται θεία Πρόνοια.

Η Δημιουργία του ανθρώπου

"Μετά είπε ο Θεός: "Ας φτιάξουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με την εικόνα τη δική μας και την ομοίωση"...

Κατά την ερμηνεία που έδωσε η Εκκλησία το "κατ' εικόνα" αναφέρεται στα πνευματικά εκείνα στοιχεία που καθορίζουν και την έννοια του προσώπου: είναι το λογικό και η ελεύθερη βούληση (αυτεξούσιο). Το "καθ' ομοίωσιν" αναφέρεται στο βασικό στόχο που είναι η ομοίωση και ένωση με τον Θεό, η θέωση.

στιχ. 7: ...πνοή ζωής: δηλώνει τη μετάδοση του πνευματικού στοιχείου, της πνοής, και την πνευματική συγγένεια του ανθρώπου με τον Θεό. 

Επίσης, ο άνθρωπος είναι ψυχοσωματική οντότητα (ψυχή + σώμα). Η Εκκλησία και η χριστιανική συνείδηση δέχονται τον άνθρωπο ως πρόσωπο με αιώνια και αθάνατη προοπτική από τη στιγμή της συλλήψεώς του.

στιχ. 15: ο άνθρωπος καλείται να εργαστεί και να φυλάξει τη γη όπου ζει και να διατηρήσει τη σχέση του με τον Θεό. Έτσι εγκαινιάζεται η προστασία και η αγάπη που πρέπει να δείξει ο άνθρωπος στο περιβάλλον και ευλογείται η ανθρώπινη εργασία.

στιχ. 18: η ονοματοδοσία των ζώων δείχνει την ανωτερότητα του ανθρώπου και την ευθύνη που έχει να προστατεύει τα ζώα. Ο άνθρωπος είναι κυρίαρχος του κόσμου, όχι για να τον καταδυναστεύει, αλλά για να τον προστατεύει και να τον χρησιμοποιεί στοργικά και υπεύθυνα.

στιχ. 21-24: η διήγηση της δημιουργίας της γυναίκας σημαίνει πολλά. Ο Θεός δημιουργεί τη γυναίκα ως βοηθό. Και οι δύο άνθρωποι θα αλληλοβοηθηθούν για να πετύχουν το καθ΄ομοίωσιν. 

Η γυναίκα δημιουργείται από το ίδιο υλικό με τον άνδρα. Η γυναίκα είναι ισότιμη μα τον άνδρα. Η δημιουργία της δείχνει ότι χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ύπαρξης είναι ότι τα δύο φύλα αλληλοσυμπληρώνονται.

στιχ. 24: δηλώνεται η έλξη των δύο φύλων που ξεπερνά σε ένταση τις συγγενικές σχέσεις και θεσμοθετείται και καθαγιάζεται το μυστήριο του γάμου ως αποτέλεσμα της αγαπητικής σχέσης των δύο φύλων.

στιχ. 25: εκφράζει την αθωότητα, την ασφάλεια και την έλλειψη ενοχής του ανθρώπου, λόγω της ουσιαστικής σχέσης με το Θεό και τον συνάνθρωπό του.

Κάθε άνθρωπος, χωρίς διακρίσεις, είναι κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν δημιούργημα του Θεού. Αυτό σημαίνει ότι ο καθένας από εμάς είναι προικισμένος με λογική και ελευθερία, μπορεί να ξεχωρίσει το καλό από το κακό και να πάρει αποφάσεις  για τη ζωή του. Ο καθένας από εμάς έχει λάβει χαρίσματα από τον Θεό για να τα καλλιεργήσει, να τα αξιοποιήσει για να τα χαίρεται και ο ίδιος αλλά να βοηθά και τους συνανθρώπους του. Ο καθένας από εμάς είναι μοναδικός και ανεπανάληπτος. Ο καθένας από εμάς έχει άπειρη αξία. Είμαστε πρόσωπα και όχι άτομα. Είμαστε κοινωνικά όντα. Είμασατε πλασμένοι για να κοινωνούμε με τους συνανθρώπους μας. Δεν είμαστε μοναχικές υπάρξεις. Γι' αυτό και ο άνθρωπος βρίσκει νόημα και πληρότητα στη ζωή όταν κοινωνεί με τον Θεό και συνυπάρχει με αγάπη, ειρήνη, αλληλοσεβασμό με τους συνανθρώπους του.

Η ανεπανάληπτη αξία του ανθρώπου, που δικαιολογεί και τα αναφαίρετα δικαιώματά του, πηγάζει από την ιδιότητά του ως δημιουργήματος "κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν" Θεού.

Η ευθύνη του ανθρώπου έναντι της δημιουργίας (προέκταση στο στ. 15)

Λέγοντας οικολογικό πρόβλημα εννοούμε την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντας εξαιτίας της παρέμβασης του ανθρώπου. Η ρύπανση των θαλασσών, η εξάντληση των φυσικών αποθεμάτων της Γης, η μόλυνση της ατμόσφαιρας, η καταστροφή των βιοτόπων, οι κλιματολογικές ανωμαλίες είναι μερικές από τις μορφές αυτού του προβλήματος.

Το οικολογικό πρόβλημα οφείλεται στην εσφαλμένη στάση του ανθρώπου απέναντι στη φύση που επείγει να αναθεωρηθεί στο φως του ήθους της Εκκλησίας. Η καταστροφή του περιβάλλοντος και των πηγών του έχει ζωτική σημασία για όλους μας. Οι επιπτώσεις δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ηθικά αδιάφορες, καθώς η ζωή μας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη στάση του καθενός μας προς το περιβάλλον.

Η φύση δεν είναι κτήση του ανθρώπου, κατάκτησή του, κτήμα και ατομική ιδιοκτησία του. Δεν επιτρέπεται η κατάχρησή της, αλλά μόνο η χρήση της προς όφελος της κοινωνίας και για τη δόξα του Θεού. Ο χριστιανός λέει "Όχι στην καταστροφική εκμετάλλευση της φύσης" και σε αυτό το σημείο συνοδοιπορεί με τους οικολόγους αυθόρμητα κι ένθερμα. Πολύ σωστά έχει λεχθεί ότι "η γη και το περιβάλλον, δε μας ανήκουν αλλά τα έχουμε δανειστεί από τα παιδιά μας", καθώς οι επιπτώσεις μπορεί να αποβούν μοιραίες για τις επόμενες γενιές, αν δε ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα. 

Παραδείγματα δράσεων για την προστασία του περιβάλλοντος:

 - αξιοποίηση ενέργειας που προέρχεται από τη φύση (αιολική, ηλιακή).

- βιολογικός καθαρισμός των αποβλήτων, ανακύκλωση. 

- επιμονή στην εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας για την προστασία του περιβάλλοντος

- αύξηση της ευαισθητοποίησης (περιβαλλοντική αγωγή)

- ενεργοποίηση της Πολιτείας(προγραμματισμένη βιομηχανική ανάπτυξη, χρήση προστατευτικών φίλτρων από τις βιομηχανίες και θέσπιση αυστηρών ποινών για τους παραβάτες)

- η διατήρηση της καθαριότητας των δημοσίων χώρων με την αποφυγή ρίψης σκουπιδιών

-η μετακίνηση με τα μέσα μαζικής μεταφοράς και όχι με τα  ΙΧ αυτοκινήτα
- η ελάττωση της χρήσης αεροζόλ, χημικών λιπασμάτων
-το κυνήγι σε περιοχές που επιτρέπεται
-η εθελοντική αναδάσωση
-η εξοικονόμηση ενέργειας με την αποσύνδεση των ηλεκτρικών συσκευών όταν αυτές δεν χρησιμοποιούνται.