Μάθημα : Θρησκευτικά Β Λυκείου

Φανατισμός γενικά ονομάζεται η αποκλειστική και με πάθος προσπάθεια επιβολής των ιδεών ενός ατόμου ή μιας ιδεολογίας. Ο φανατικός δεν αντέχει αντίθετες απόψεις και είναι πρόθυμος να χρησιμοποιήσει βία για να αντιμετωπίσει τους αντιπάλους του. Ο φανατισμός μπορεί να βρει πρόσφορο έδαφος για να ριζώσει σε πολιτικές, εθνικιστικές, θρησκευτικές ιδεολογίες , ή ακόμη και στην υποστήριξη αθλητικών ομάδων.

Πρέπει να διακρίνουμε το θρησκευτικό φανατισμό από την αγωνιστικότητα για την αληθινή πίστη.

Ο θρησκευτικός φανατισμός έχει πολλές μορφές όπως:

Θρησκοληψία: σχολαστική τήρηση θρησκευτικών εντολών με ψυχοπαθολογικά χαρακτηριστικά.

Πουριτανισμός: άκριτη αυστηρότητα στην ηθική καθαρότητα

Συντηρητισμός: προσκόλληση στο παρελθόν

Προσηλυτισμός: στρατολόγηση με δόλια μέσα

Θεοκρατία: διοίκηση κράτους με θρησκευτικούς νόμους

Θρησκευτικός επεκτατισμός: με κάθε μέσο προσπάθεια επέκτασης μιας θρησκείας.

Ιερά Εξέταση στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία

Έδαφος για να ριζώσει ο φανατισμός είναι κυρίως το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των ανθρώπων, η άγνοια, η έλλειψη δημοκρατικής συνείδησης και η μειωμένη κριτική ικανότητα. Όταν ένας άνθρωπος δεν έχει διαμορφώσει την ταυτότητα του, δεν ξέρει ποιος είναι ή τι ακριβώς πιστεύει νιώθει ότι απειλείται από όποιον φέρει αντίθετη άποψη και γι’ αυτό αναπτύσσει εχθρική στάση απέναντί του. Επιπλέον, όταν υπάρχουν προβλήματα κοινωνικής σταθερότητας ή οικονομικά, αναζητούνται εχθροί που εντοπίζονται στους διαφορετικούς από εμάς. Τέλος υπάρχει και η περίπτωση, η ίδια η θρησκεία να ευνοεί συμπεριφορές φανατισμού και μισαλλοδοξίας.

Μερικά παραδείγματα θρησκευτικού φανατισμού

Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα ο θρησκευτικός φανατισμός εμφανίστηκε με ένταση σε μερικές φάσεις της ιστορίας.

Οι διωγμοί κατά των χριστιανών από τους ρωμαίους (1^ος -4^ος αι) αλλά και βίαιες συγκρούσεις μεταξύ των χριστιανών με τις αιρέσεις (πχ. Εικονομαχία). Πριν την πτώση του Βυζαντίου, έχουμε τις Σταυροφορίες των Δυτικών χριστιανών κατά των ορθόδοξων και μουσουλμάνων από τον 11^ο ως τον 15^ο αι, αλλά και τον αντισημιτισμό (μίσος κατά των Εβραίων) που αναπτύχθηκε στη Δυτική Ευρώπη. Οι δίκες της Ιεράς Εξέτασης στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία αλλά και οι θρησκευτικοί πόλεμοι μεταξύ Προτεσταντών και Ρωμαιοκαθολικών στην Ευρώπη από τον 16^ο ως τον 18^ο αι.

Ο άγιος νεομάρτυς Γεώργιος ο εν Ιωαννίνοις

Ο Χριστιανισμός απέναντι στο φανατισμό και τους αλλόδοξους

Ο Χριστιανισμός ως θρησκεία της αγάπης και της ελευθερίας δεν μπορεί παρά να αρνείται το φανατισμό. Αυτό φαίνεται στη ζωή και το έργο του Χριστού που χαρακτηρίστηκε από την αγάπη και το σεβασμό στον άνθρωπο. Ο Χριστός ποτέ δεν εκβίασε την πίστη των ανθρώπων, αλλά ζήτησε να τον εμπιστευθούν, να τον αγαπήσουν, και η αυθεντική αγάπη είναι πάντα προϊόν ελευθερίας.

Το ίδιο και οι Απόστολοι, κήρυξαν το μήνυμα του Ευαγγελίου με απόλυτο σεβασμό στην ελευθερία των ανθρώπων, ενώ στα κείμενα της Καινής Διαθήκης δεν αναφέρεται πουθενά εντολή για χρήση βίας στη διάδοση του Χριστιανισμού.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία καταδίκασε το λεγόμενο «εισπηδητικό μαρτύριο», την απρόκλητη δηλαδή επιδίωξη χριστιανών να μαρτυρήσουν μόνοι τους, χωρίς να υποχρεωθούν. Αρνήθηκε την έννοια του «ιερού  πολέμου» σε όλες τις φάσεις της ιστορίας της ενώ η ιεραποστολή στους αλλόθρησκους γίνεται με απόλυτο σεβασμό στην πολιτιστική τους ιδιαιτερότητα και με έργα αγάπης και πραγματικού ενδιαφέροντος.

Οι  περιπτώσεις θρησκευτικού φανατισμού από χριστιανούς μέσα στην ιστορία είναι απαράδεκτες και μακριά από τη χριστιανική διδασκαλία. Οφείλουμε να διακρίνουμε ανάμεσα στην ουσία του Χριστιανισμού και στα λάθη ορισμένων χριστιανών, που δεν αντιλήφθηκαν σωστά το χριστιανικό μήνυμα της ελευθερίας ή χρησιμοποίησαν την πίστη των ανθρώπων για να προωθήσουν άλλα συμφέροντα.

Με βάση τα παραπάνω η θέση του χριστιανού απέναντι στους αλλόθρησκους (= όσοι δεν είναι χριστιανοί, δηλ. μουσουλμάνοι, ινδουιστές, κτλ) και τους αλλόδοξους (= όσοι είναι μεν χριστιανοί αλλά δεν είναι ορθόδοξοι, όπως οι ρωμαιοκαθολικοί και οι προτεστάντες) πρέπει να χαρακτηρίζεται από σεβασμό και ανοχή των ιδεών τους, χωρίς να προδίδει τις δικές του αρχές και πεποιθήσεις. Κάνει διάλογο σεβόμενος τα πρόσωπα που πρεσβεύουν διαφορετικές πεποιθήσεις και δίνει μαρτυρία της πίστης του χωρίς φόβο και πάθος.