Μάθημα : Θρησκευτικά Α Λυκείου

Ιστορία του Βαπτίσματος

«Πηγαίνετε λοιπόν και κάνετε μαθητές μου όλα τα έθνη. Βαπτίστε τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και διδάξτε τους να τηρούν όλες τις εντολές που σας έδωσα»

Η ένταξή μας στην Εκκλησία γίνεται με το Μυστήριο του Βαπτίσματος. Το σύστησε ο ίδιος ο Χριστός με την εντολή που έδωσε στους μαθητές του να βαπτίζουν τους ανθρώπους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ο ίδιος βαπτίστηκε και η βάπτισή του έγινε τύπος και υπογραμμός του δικού μας βαπτίσματος.

αρχαίο βαπτιστήριο, Εκατονταπυλιανή στην Πάρο (4ος αι)		Βάπτιση ενηλίκων στην Αβάνα της Κούβας

Στην πρώτη χριστιανική εποχή, οι άνθρωποι βαπτίζονταν μεγάλοι, όπως γίνεται σήμερα στις χώρες της ιεραποστολής. Η κατήχηση τους κρατούσε τρία χρόνια. Ακολουθούσαν ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα πνευματικής άσκησης, νηστείας, προσευχής, διδασκαλίας με απώτερο στόχο την όσο το δυνατό καλύτερη προετοιμασία για το μελλοντικό βάπτισμα. Τη νύχτα του Πάσχα βαπτίζονταν ομαδικά. Οι κατηχούμενοι διακρίνονταν σε τρεις τάξεις: τους ακροώμενους, τους κυρίως κατηχούμενους και τους φωτιζόμενους. Οι ακροώμενοι άκουγαν τον λόγο του Θεού, χωρίς άλλη υποχρέωση. Οι κυρίως κατηχούμενοι παρακολουθούσαν το πρώτο μέρος της Θείας Λειτουργίας με την υποχρέωση να ζουν χριστιανικά και οι φωτιζόμενοι ήταν εκείνοι που τους χώριζαν από το Βάπτισμα λίγες εβδομάδες. Αλλά και μετά το βάπτισμα  συνεχιζόταν η κατήχηση για τους νεοφώτιστους, που είχε ως στόχο τη σύνδεση τους με τα μυστήρια και τη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας. Όταν επικράτησε ο νηπιοβαπτισμός η κατήχηση ανατέθηκε  στον ανάδοχο και στους γονείς του νηπίου.

Η τελετή του Βαπτίσματος

Πριν αρχίσει το Βάπτισμα, ο ιερέας και ο ανάδοχος, κρατώντας στην αγκαλιά του το νήπιο, στέκονται στον πρόναο. Ο ιερέας, αφού σφραγίσει το πρόσωπο του παιδιού στο όνομα της Αγίας Τριάδας με το σημείο του σταυρού και εκφωνήσει το όνομα, διαβάζει ορισμένες ευχές.

Στη συνέχεια, με στραμμένο το νήπιο στη δύση γίνεται η απόταξη, η αποκήρυξη του σατανά. Ακολουθεί, με στροφή προς την ανατολή, που είναι (συμβολικά) το φωτεινό βασίλειο του Χριστού, η σύνταξη μ’ αυτόν. Η παράδοση στην αγκαλιά του Χριστού επισφραγίζεται με την απαγγελία του Συμβόλου της Πίστεως. Τέλος παρακαλείται ο Θεός να προσκαλέσει το δούλο του στο άγιο φώτισμα και να τον αξιώσει της μεγάλης του χάρης.

Το περιεχόμενο των ευχών υπογραμμίζει και το ρόλο του αναδόχου. Ομολογεί για λογαριασμό του παιδιού την πίστη της Εκκλησίας, που πρέπει να είναι σαρκωμένη και έκδηλη και στη δική του ζωή. Αυτή θα δει το παιδί, όταν μεγαλώσει κι αυτή θα μιμηθεί.

Μετά ακολουθεί  η καθεαυτό τελετή του Βαπτίσματος. Πρώτα αγιάζεται το νερό και ευλογείται το λάδι με ευχές. Έπειτα λαδώνεται το παιδί από τον ιερέα και στη συνέχεια βυθίζεται τρεις φορές στην κολυμβήθρα. «Βαπτίζεται ὁ δοῦλος (ἡ δούλη) τοῦ Θεοῦ (δεῖνα) εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρός, Ἀμήν∙ καὶ τοῦ Υἱοῦ, Ἀμήν∙ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, Ἀμήν.» Η τριπλή κατάδυση και ανάδυση στο νερό της κολυμβήθρας σημαίνει τη συμμετοχή του βαπτιζόμενου στην τριήμερη ταφή και την Ανάσταση του Χριστού.

Το βάπτισμά μας είναι μετοχή στο θάνατο και την ανάσταση του Χριστού. Όπως ο Χριστός πέθανε και αναστήθηκε, έτσι με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος που ενεργεί μέσα στην Εκκλησία μας, αυτός που βαπτίζεται πεθαίνει κατά τον παλαιό άνθρωπο, που βρίσκεται μακριά από τον Θεό και γεννιέται ως άνθρωπος ενωμένος με τον Θεό.

Στη συνέχεια χρίεται με άγιο μύρο, και το ντύνουμε στα ολόλευκα. Ανήκει πια στο Χριστό και την Εκκλησία. Στην ακολουθία του Βαπτίσματος είναι ενσωματωμένο και το μυστήριο του Χρίσματος. Η πράξη της χρίσης είναι γνωστή από την Παλαιά Διαθήκη. Βασιλείς, ιερείς, προφήτες χρίονται πριν αναλάβουν το έργο τους. Ήταν σημάδι κλήσης και αφιέρωσης στο Θεό. Ο Κύριος είναι ο Μεσσίας (=χρισμένος) γιατί ως άνθρωπος χρίστηκε με το Άγιο Πνεύμα κατά τη Βάπτισή του. Στην Καινή Διαθήκη βλέπουμε τους αποστόλους να θέτουν τα χέρια τους στους βαπτιζόμενους, οι οποίοι με τη χειροθεσία αυτή λάβαιναν το Άγιο Πνεύμα.

Ο ιερέας, ύστερα από κατάλληλη ευχή χρίει τον νεοφώτιστο σ’ όλα τα μέρη του σώματος του με Άγιο Μύρο κάνοντας το σημείο του σταυρού και λέγοντας «Σφραγίς δωρεάς Πνεύματος Αγίου. Αμήν». Ο χριστιανός μετά το βάπτισμά του εισέρχεται σε νέα ζωή, τη ζωή της αρετής και αγιότητας, της κατά Θεόν ζωής. Το Μυστήριο του Χρίσματος με το άγιο μύρο του μεταδίδει τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Μ’ αυτά χαριτωμένος και οπλισμένος ο χριστιανός αγωνίζεται και παλεύει κατά του κακού, ενισχύεται για τη ζωή της αρετής, για την νέα ζωή στην οποία μπήκε με το Άγιο Βάπτισμα.

Ο καθένας μας ως μέλος της Εκκλησίας πρέπει να είναι: βασιλιάς, που κυριαρχεί στα πάθη του, ιερέας που προσφέρει στον Κύριο πνευματικές θυσίες και προφήτης που διδάσκει τους συνανθρώπους του.

Τα υλικά που χρησιμοποιούνται στο βάπτισμα έχουν τη σημασία τους.

Νερό: με τις ιδιότητες του καθαρισμού, της καταστροφής (πλημμύρας) και της ζωτικότητας, συμβολίζει αυτά που γίνονται: ο πιστός καθαρίζεται από την αμαρτία, θάβει τον παλιό άνθρωπο και αναγεννιέται σε μια νέα ζωή.

Λάδι: αλείφεται με λάδι, όπως οι αθλητές της πάλης, γιατί θα παλέψει ενάντια στο κακό και στην αμαρτία.

Κόψιμο λίγων τριχών από το κεφάλι: από τέσσερα σημεία σε σχήμα σταυρού. Η πράξη συμβολίζει αφενός μια μικρή θυσία του βαπτιζόμενου στο Χριστό κι αφετέρου ότι ο νέος χριστιανός ανήκει πλέον στον Χριστό, όπως οι δούλοι στην αρχαία εποχή που με την κουρά ανήκαν στον κύριό τους.

Τα λευκά ρούχα έρχονται να τονίσουν συμβολικά τη νέα εν Χριστώ μεταμορφωμένη ζωή του βαπτισμένου ανθρώπου ενώ ο σταυρός και η λαμπάδα είναι σύμβολα νίκης και φωτός, χαράς και ελπίδας.

Το βάπτισμα ενός παιδιού είναι σημαντικό γεγονός της ζωής του. Για την Εκκλησία έχει ευρύτερες διαστάσεις: πολιτογραφεί και εγγράφει στα μητρώα της ένα ακόμη μέλος της.

Όταν ο ιερέας, ο ανάδοχος και το παιδί περιφέρονται γύρω από την κολυμβήθρα, ψάλλεται ο στίχος «όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε» (Γαλ. 3,27).  Τα λόγια αυτά σημαίνουν πως αυτός που βαπτίστηκε απαλλάχτηκε από την προπατορική αμαρτία. Αν είναι μεγάλος απαλλάχτηκε από όλες του τις αμαρτίες. Το βάπτισμα δεν είναι μόνο λουτρό που καθαρίζει αλλά «λουτρό παλιγγενεσίας» δηλαδή αναγέννησης, νέας δημιουργίας. Ο βαπτιζόμενος αναγεννάται και γίνεται μέλος της Εκκλησίας. Μέλος του μυστικού σώματος του Χριστού. Ενδύεται τον Χριστό. Με το βάπτισμα εισέρχεται στην Βασιλεία του Θεού.