Ηλεκτρονική Σχολική Τάξη (η-Τάξη) | Βιολογία Α΄Γυμνασίου

Βιολογία Α΄Γυμνασίου

3502020474 - ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΜΠΑΛΑΣΚΑ

Ενότητες μαθήματος

Εμφάνιση όλων των ενοτήτων
- Πεπτικό σύστημα ανθρώπου

Πεπτικό σύστημα ανθρώπου

Στο μάθημα αυτό οι μαθητές θα γνωρίσουν το πεπτικό σύστημα του ανθρώπου, τα όργανα που το αποτελούν και τον τρόπο με τον οποίο συνεργάζονται για τη λήψη, διάσπαση και απορρόφηση της τροφής. Μέσα από παραδείγματα, εικόνες και δραστηριότητες, θα κατανοήσουν τη σημασία της σωστής διατροφής για την υγεία του οργανισμού.

Μαθησιακοί στόχοι

Γνωστικοί στόχοι

Οι μαθητές/τριες:

Αναγνωρίζουν τη Βιολογία ως επιστήμη που μελετά τη ζωή και κατανοούν τη σημασία της για την υγεία και το περιβάλλον.
Περιγράφουν τη δομή και λειτουργία του κυττάρου και τη σημασία του ως βασικής μονάδας της ζωής.
Εξηγούν πώς οι οργανισμοί προσλαμβάνουν, μεταφέρουν, επεξεργάζονται και αποβάλλουν ουσίες.
Αναγνωρίζουν τη σημασία της φωτοσύνθεσης, της αναπνοής και της διατροφής για τη διατήρηση της ζωής.
Περιγράφουν τα κύρια συστήματα του ανθρώπινου σώματος και τη συνεργασία τους.
Διορθώνουν εσφαλμένες αντιλήψεις σχετικά με τη λειτουργία των οργανισμών.

Επιστημονικές και Γνωστικές Δεξιότητες

Οι μαθητές/τριες:

Αναπτύσσουν δεξιότητες παρατήρησης, πειραματισμού, καταγραφής δεδομένων, εξαγωγής συμπερασμάτων.
Μαθαίνουν να χρησιμοποιούν το μικροσκόπιο, να συλλέγουν στοιχεία, να ερμηνεύουν πίνακες και διαγράμματα.
Εξασκούνται στη χρήση επιστημονικής ορολογίας και στην παρουσίαση αποτελεσμάτων με σαφήνεια.
Αξιοποιούν ψηφιακά εργαλεία για τη μελέτη βιολογικών φαινομένων.

Κοινωνικές και Συναισθηματικές Δεξιότητες

Οι μαθητές/τριες:

Συνεργάζονται σε ομάδες, αναλαμβάνουν ρόλους και ευθύνες μέσα στην ομάδα και συμμετέχουν στην κοινή λήψη αποφάσεων.
Μαθαίνουν να επικοινωνούν με σεβασμό και ενεργητική ακρόαση, αναπτύσσοντας ομαδικότητα, αλληλοσεβασμό και συνεργατικό πνεύμα.
Ενισχύουν την ενσυναίσθηση, κατανοώντας τη σημασία της ζωής όλων των οργανισμών και τον ρόλο του ανθρώπου στο οικοσύστημα.
Ενθαρρύνονται να εκφράζουν ιδέες, να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και να αναπτύσσουν κριτική και δημιουργική σκέψη.
Προάγουν συμπεριληπτικές πρακτικές, επιδεικνύοντας σεβασμό στη διαφορετικότητα, και υποστηρίζοντας συμμαθητές με διαφορετικές δεξιότητες.
Καλλιεργούν οικολογική και κοινωνική υπευθυνότητα, μέσα από δράσεις για την υγεία, τη διατροφή και το περιβάλλον.

Στάσεις και αξίες

Οι μαθητές/τριες:

Αναπτύσσουν θετική στάση απέναντι στη μελέτη των φυσικών επιστημών.
Καλλιεργούν την περιέργεια, τη συστηματικότητα και την υπευθυνότητα στην έρευνα.
Αντιλαμβάνονται την αξία της προστασίας του περιβάλλοντος και της προαγωγής της υγείας.
Μαθαίνουν να αμφισβητούν και να αναθεωρούν εσφαλμένες αντιλήψεις, καλλιεργώντας επιστημονική σκέψη.

ΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣYΣΤΗΜΑ ΤΟY ΑΝΘΡΩΠΟY

Το πεπτικό σύστημα του ανθρώπου αποτελείται από:

έναν ανοιχτό σωλήνα που ονομάζεται πεπτικός (ή γαστρεντερικός) σωλήνας
τους προσαρτημένους αδένες (σιελογόνοι αδένες, συκώτι και πάγκρεας).

Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ

Η τροφή εισέρχεται στη στοματική κοιλότητα, όπου με τη βοήθεια των δοντιών, της γλώσσας και του σάλιου πραγματοποιείται η μάσηση και ξεκινάει η διάσπαση των υδατανθράκων (δημιουργία βλωμού).

Με την κατάποση η τροφή περνά από το στόμα στον φάρυγγα και στη συνέχεια στον οισοφάγο.

Οι κινήσεις του οισοφάγου οδηγούν την τροφή στο στομάχι, όπου αναμειγνύεται με το γαστρικό υγρό και ξεκινάει η διάσπαση των πρωτεϊνών.

Από το στομάχι η τροφή περνά στο πρώτο τμήμα του λεπτού εντέρου, το δωδεκαδάκτυλο.

Στο λεπτό έντερο διασπώνται τα λίπη, ολοκληρώνεται η διάσπαση των πρωτεϊνών και των υδατανθράκων και τα θρεπτικά συστατικά απορροφώνται από τις εντερικές λάχνες.

Στο παχύ έντερο απορροφάται νερό και από τις άχρηστες ουσίες σχηματίζονται τα κόπρανα, που αποβάλλονται από τον πρωκτό.

Διάσπαση, απορρόφηση και αποβολή ουσιών

Εικ. 2.8 Τα μέρη του δοντιού.

Η τροφή περιέχει διάφορες θρεπτικές ουσίες. Για να μπορέσει ο οργανισμός μας να τις χρησιμοποιήσει κατάλληλα, πρέπει πρώτα να τις διασπάσει σε απλούστερες. Το πρώτο βήμα είναι να τεμαχίσει την τροφή σε μικρά κομμάτια. Έτσι, η πέψη αρχίζει στη στοματική κοιλότητα. Τα δόντια μασούν και τεμαχίζουν την τροφή. Στη μάσηση βοηθά και η γλώσσα, ένα ευκίνητο μυώδες όργανο το οποίο είναι και το αισθητήριο της γεύσης. Η τροφή ανακατεύεται με το σάλιο, το οποίο περιέχει ένζυμα όπως η αμυλάση, που βοηθά στη διάσπαση του αμύλου. Με αυτόν τον τρόπο σχηματίζεται τελικά ο βλωμός (μπουκιά).

Εικ. 2.9 Οι τύποι των δοντιών και ο ρόλος τους.
Οι τομείς κόβουν την τροφή σε σχετικά μεγάλα κομμάτια.
Οι κυνόδοντες είναι μυτεροί και χρησιμεύουν στο σχίσιμο της τροφής.
Οι προγόμφιοι και οι γομφίοι έχουν σχετικά πλατιά μασητική επιφάνεια, γιατί ο ρόλος τους είναι να αλέθουν την τροφή. Οι τελευταίοι γομφίοι ονομάζονται φρονιμίτες ή σωφρονιστήρες.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ... ΑΛΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Άλλα τα... δόντια του παιδιού κι άλλα του ενηλίκου

Στην πορεία της ζωής του ένα άτομο αποκτά δύο κατηγορίες δοντιών: τα νεογιλά και τα μόνιμα δόντια. Τα νεογιλά δόντια είναι 20 (δέκα σε κάθε γνάθο) και είναι μικρότερα από τα μόνιμα. Ξεκινώντας από το κέντρο και πηγαίνοντας προς τα πίσω, σε κάθε πλευρά της γνάθου διακρίνουμε 2 τομείς, 1 κυνόδοντα και 2 γομφίους. Από τον 6ο μήνα της ζωής του ατόμου μέχρι το 2ο συνήθως έτος έχει ολοκληρωθεί η εμφάνισή τους. Γύρω στο 6ο έτος «ανατέλλουν» τα μόνιμα δόντια, για να αντικαταστήσουν τα νεογιλά. Τα μόνιμα δόντια είναι 32 (16 σε κάθε γνάθο). Από τη μέση της γνάθου και προς τα πίσω το είδος και το πλήθος των μόνιμων δοντιών είναι ως εξής: 2 τομείς, 1 κυνόδοντας, 2 προγόμφιοι και 3 γομφίοι.

Εικ. 2.10 Η τροφή προχωρά στον οισοφάγο
με τη βοήθεια περισταλτικών κινήσεων.

Μετά τη στοματική κοιλότητα, ο βλωμός περνά στον φάρυγγα και κατόπιν στον οισοφάγο, ο οποίος με περισταλτικές κινήσεις τον προωθεί στο στομάχι. Εκεί αναδεύεται, αναμειγνύεται με το γαστρικό υγρό και γίνεται χυλός. Το γαστρικό υγρό περιέχει ένζυμα και υδροχλωρικό οξύ, που βοηθούν στη διάσπαση των πρωτεϊνών. Επιπλέον, το υδροχλωρικό οξύ καταστρέφει τους μικροοργανισμούς που περιέχονται στην τροφή μας.

Η πέψη ολοκληρώνεται στο λεπτό έντερο με τη βοήθεια του παγκρεατικού υγρού.

Εικ. 2.11 Π απορρόφηση των θρεπτικών
συστατικών γίνεται με τη βοήθεια των
εντερικών λαχνών.

Στη διάσπαση των λιπών συμβάλλει και η χολή, η οποία παράγεται στο συκώτι. Στο λεπτό έντερο γίνεται και η απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, με τη βοήθεια αναδιπλώσεων του εσωτερικού τοιχώματος του εντέρου, των εντερικών λαχνών. Από τις εντερικές λάχνες οι θρεπτικές ουσίες περνούν στην κυκλοφορία του αίματος, για να οδηγηθούν σε όλα τα μέρη του οργανισμού μας.

Συστατικά που δεν διασπώνται και δεν απορροφώνται, όπως οι φυτικές ίνες, που αποτελούνται από κυτταρίνη, περνούν στο παχύ έντερο. Εκεί απορροφάται ένα μεγάλο μέρος του νερού και σχηματίζονται τα κόπρανα, τα οποία στη συνέχεια αποβάλλονται από τον πρωκτό.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ...OI AΛΛΕΣ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Με πίκρανες

Συνηθίζουμε να λέμε μεταφορικά «με πίκρανες» σε κάποιον που μας στενοχώρησε. Στην πραγματικότητα, αυτό μπορεί να είναι κυριολεξία. Όταν στεναχωρηθούμε, είναι δυνατόν να μεταβληθεί η λειτουργία ορισμένων αδένων του οργανισμού μας, μεταξύ των οποίων είναι και οι σιελογόνοι αδένες. Στο σάλιο περιέχεται αμυλάση, ένα ένζυμο που διασπά το άμυλο των τροφών σε απλούστερα σάκχαρα, τα οποία δίνουν τη γλυκιά γεύση. Αν για κάποιο λόγο στενοχωρηθούμε, μπορεί να ανασταλεί η παραγωγή της αμυλάσης. Στην περίπτωση αυτή, τροφές πλούσιες σε άμυλο –όπως το ψωμί–, που διαφορετικά θα είχαν γλυκιά γεύση, είναι δυνατόν να μας φαίνονται πικρές