Μάθημα : ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ

https://share.google/aimode/E4Z6u86wEKFCpmg3P

Το σονέτο είναι ένα ποιητικό είδος σταθερής μορφής, που αποτελείται από 14 στίχους, συνήθως γραμμένους σε ιαμβικό πεντάμετρο, και διακρίνεται σε δύο κύριες μορφές: το ιταλικό (δύο τετράστιχες και δύο τρίστιχες στροφές) και το αγγλικό (τρία τετράστιχα και ένα καταληκτικό δίστιχο), με συγκεκριμένη ομοιοκαταληξία. Ονομάζεται και «δεκατετράστιχο» και παραδοσιακά έχει λυρικό περιεχόμενο, με το ιταλικό να παρουσιάζει συχνά ένα πρόβλημα στην αρχή και λύση στο τέλος. 

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ

Η ονομασία «σονέτο» προέρχεται από την ιταλική γλώσσα: sonetto = σύντομος, μικρός ήχος· μικρό, σύντομο τραγούδι, τραγουδάκι (στα λατινικά sonus = ήχος). Η ελληνική ονομασία «δεκατετράστιχο» είναι περισσότερο εύστοχη: στηρίζεται σ' ένα εξωτερικό γνώρισμα, που είναι ο σταθερός αριθμός των στίχων. Ο Κωστής Παλαμάς λ.χ. θέλοντας να αποφύγει την ξενική ονομασία, τιτλοφόρησε τη συλλογή του με σονέτα «Τα δεκατετράστιχα».

ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

• Αριθμός στίχων: Πάντα 14.
• Δομή:
  • Ιταλικό (Πετραρχικό): Δύο τετράστιχα (οκτάβα) + δύο τρίστιχα (εξάστιχο).
  • Αγγλικό (Σαιξπηρικό): Τρία τετράστιχα + ένα δίστιχο (κουπλέ).
• Ομοιοκαταληξία: Ακολουθεί συγκεκριμένα σχήματα (π.χ., στα ιταλικά, στα τετράστιχα συχνά ABBA ABBA).
• Περιεχόμενο: Συνήθως ερωτικό, φιλοσοφικό ή περιγραφικό.
• Ετυμολογία: Προέρχεται από το ιταλικό "sonetto", που σημαίνει "μικρό τραγούδι" ή "ήχος". 

• Εμφανίστηκε στην Ιταλία τον 13ο αιώνα.
• Τυποποιήθηκε από ποιητές όπως ο Jacopo da Lentini και έγινε παγκοσμίως γνωστό μέσα από το έργο του Πετράρχη. 

ΣΟΝΕΤΟ XVIII William Shakespeare,
«Σονέτο 18»
Να σε συγκρίνω με μια μέρα θερινή;
Εσύ υπερέχεις σε απαλότητα και χάρη·
λυγίζει αέρας τα τριαντάφυλλα του Μάη
και δεν κρατούν τα καλοκαίρια μας πολύ.

Άλλοτε καίει πολύ των ουρανών η φλόγα,
θαμπώνεται άλλοτε η ολόχρυσή τους όψη·
τ’ όμορφο κάποτε χάνει την ομορφιά του
απ’ την πορεία της φύσης είτε από την τύχη.

Μα το δικό σου αιώνιο θέρος δε θα σβήσει,
της ομορφιάς την κατοχή δε θα τη χάσεις,
κι ο Χάρος δεν θα καυχηθεί πως μπήκες στη σκιά του·
θα λάμπεις πάντα εσύ μέσα σ’ αιώνιους στίχους!

Όσο θα βλέπουν μάτια κι άνθρωποι αναπνέουν,
οι στίχοι αυτοί θα ζουν κι εσύ θα ζεις μαζί τους.

μτφρ. Στυλιανός Αλεξίου
πηγή: Λογοτεχνία Β' Λυκείου
Ακούγεται στη σειρά της ΕΡΤ "ΤΟ ΠΑΙΔΙ", ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 50



Πάμπλο Νερούδα, Σονέτο 66

ΔΕ ΣΕ ΘΕΛΩ παρά γιατί σε θέλω,
μα απ’ το θέλω στο δε σε θέλω πέφτω
κι απ’ το καρτέρα, όταν δε σε προσμένω,
περνώ απ’ το παγερό στο πυρωμένο.
Σε θέλω μόνο γιατί εσένα θέλω,
σε μισώ μα γι’ αγάπη σου προσπέφτω,
κι είν’ της αθώας αγάπης μου το μέτρο
σαν τυφλός που αγαπά να μη σε βλέπω.
Το σκληρόψυχο του Γενάρη φέγγος
την καρδιά μου θα σιγολιώσει εφέτος,
ανοίγοντάς μου στα κρυφά το στέρνο.
Μόνος στην ιστορία αυτή πεθαίνω
και πεθαίνω απ’ αγάπη αφού σε θέλω,
σε θέλω αγάπη, ως το αίμα κι ως το τέλος.



" Σ’ αγαπώ καθώς κάποιο φυτό που δεν ανθίζει,
μα που μέσα του κρύβει το λουλουδόφως όλο,
και ζει απ’ τον έρωτα σου σκοτεινό στο κορμί μου
τ’ άρωμα που σφιγμένο μ’ ανέβηκε απ’ το χώμα.



Σ’ αγαπώ μη γνωρίζοντας πως, από που και πότε,
σ’ αγαπώ στα ίσια δίχως πρόβλημα ή περηφάνια :
σ’ αγαπώ έτσι γιατί δεν ξέρω μ’ άλλον τρόπο,


παρά μ’ ετούτον όπου δεν είμαι μήτε είσαι, που το χέρι σου πάνω μου το νιώθω σα δικό μου, που όταν κοιμάμαι κλείνουν και τα δικά σου μάτια”.

Ακούγεται στη σειρά της ΕΡΤ "ΤΟ ΠΑΙΔΙ" στο 12΄,20΄΄, ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 49 Επίσης, σ' αυτό το επεισόδιο αναφέρονται τα "Σονέτα στον Ορφέα" του Ράινερ Μαρία Ρίλκε

• Συγγραφή: Γράφτηκαν τον Φεβρουάριο του 1922, μέσα σε λίγες μόνο μέρες, σε μια έκρηξη δημιουργικής έμπνευσης.
• Εμπνευση: Ο θάνατος της Βέρα Ούκκεμα-Κνόπφ (Vera Oumanoff-Knopf), η οποία τον είχε συγκλονίσει βαθιά, αποτέλεσε την αφορμή.
• Θεματολογία:
  • Μεταμόρφωση: Ο θάνατος δεν είναι το τέλος, αλλά μέρος της ζωής, όπως ο Ορφέας μεταμορφώνει τον πόνο σε τέχνη.
  • Ορφέας ως Σύμβολο: Ο Ορφέας γίνεται το πρότυπο του ποιητή, που «έρχεται και αναχωρεί».
  • Φύση & Τέχνη: Σύνδεση του ανθρώπου με τη φύση και τη δημιουργική δύναμη.
• Δομή: Αποτελείται από δύο μέρη, το πρώτο με 29 σονέτα και το δεύτερο με 26.
• Σημασία: Θεωρείται ένα από τα κορυφαία έργα του Ρίλκε, μαζί με τις «Ελεγείες του Ντουίνο». 

Στην ουσία, πρόκειται για ένα διαχρονικό ποίημα που προσφέρει παρηγοριά και μια νέα προσέγγιση στην έννοια του θανάτου, μέσω της δύναμης του τραγουδιού και της τέχνης.