ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ (PDF)

Χημεία Α΄ Λυκείου — Μάθημα Χ8

Ενότητα 2.2: Κατάταξη των Στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) • Περίοδοι & Ομάδες • Δομή Z ≤ 20
💡 Σημείωμα Αυτομελέτης

Στον σύγχρονο Περιοδικό Πίνακα τα στοιχεία κατατάσσονται κατά αυξανόμενο ατομικό αριθμό (Z). Η θέση κάθε στοιχείου καθορίζεται άμεσα από την ηλεκτρονιακή του δομή.

1. Σχηματικός Περιοδικός Πίνακας (Κύριες Ομάδες & Περίοδοι)
1η (IA)(1 e⁻) 2η (IIA)(2 e⁻) 13η (IIIA)(3 e⁻) 14η (IVA)(4 e⁻) 15η (VA)(5 e⁻) 16η (VIA)(6 e⁻) 17η (VIIA)(7 e⁻) 18η (VIIIA)(8 e⁻*) ΟΜΑΔΕΣ ➔ Αριθμός e⁻ Εξωτερικής Στιβάδας (1 έως 8) 1η (K) 2η (K,L) 3η (K,L,M) 4η (K..N) ΠΕΡΙΟΔΟΙ ➔ Αύξηση Στιβάδων ₁H ₂He ₃Li ₄Be ₅B ₆C ₇N ₈O ₉F ₁₀Ne ₁₁Na ₁₂Mg ₁₃Al ₁₄Si ₁₅P ₁₆S ₁₇Cl ₁₈Ar ₁₉K ₂₀Ca Στοιχεία Μετάπτωσης (Ομάδες 3-12) Μέταλλα / Αλκάλια Αμέταλλα Αλογόνα (17η) Ευγενή Αέρια (18η)
Περίοδοι (7 Οριζόντιες Γραμμές)

• Δείχνουν τον συνολικό αριθμό καταλημμένων στιβάδων.

Περίοδος = Αριθμός Στιβάδων

Κύριες Ομάδες (8 Κατακόρυφες Στήλες)

• Δείχνουν τον αριθμό ηλεκτρονίων της εξωτερικής στιβάδας.

Κύρια Ομάδα = e⁻ Εξωτερικής

📌 Λυμένο Παράδειγμα: Εύρεση Θέσης Στοιχείου

Ζήτημα: Να βρεθεί η θέση στον Περιοδικό Πίνακα του στοιχείου 17Cl.
Λύση:
1. Ηλεκτρονιακή κατανομή: K(2) L(8) M(7).
2. Πλήθος στιβάδων = 3 (K, L, M) ➔ 3η Περίοδος.
3. Ηλεκτρόνια εξωτερικής στιβάδας (M) = 7 ➔ 17η (VIIA) Ομάδα (Αλογόνα).

2. Χαρακτηριστικές Οικογένειες Στοιχείων
Ομάδα (IUPAC) Όνομα Οικογένειας e⁻ Εξωτερικής Χαρακτηριστικά Στοιχεία (Z ≤ 20)
1η (IA) Αλκάλια (εκτός H) 1 e⁻ Li, Na, K
2η (IIA) Αλκαλικές Γαίες 2 e⁻ Be, Mg, Ca
17η (VIIA) Αλογόνα 7 e⁻ F, Cl
18η (VIIIA) Ευγενή Αέρια 8 e⁻ (εκτός He: 2) He, Ne, Ar
📝 Ασκήσεις για Μελέτη στο Σπίτι

ΘΕΜΑ Α: Ερωτήσεις Κατανόησης & Αντιστοίχισης

  1. Χαρακτηρίστε τις προτάσεις ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ):
    α) Τα στοιχεία της ίδιας ομάδας έχουν παρόμοιες χημικές ιδιότητες.
    β) Ο αριθμός της περιόδου δείχνει πόσα ηλεκτρόνια έχει το άτομο στην εξωτερική του στιβάδα.
    γ) Τα αλογόνα ανήκουν στη 17η (VIIA) ομάδα του Περιοδικού Πίνακα.
  2. Αντιστοιχίστε τα στοιχεία της Στήλης Α με την οικογένεια στην οποία ανήκουν (Στήλη Β):

    Στήλη Α (Στοιχείο) Στήλη Β (Οικογένεια)
    1. Νάτριο (11Na) α) Ευγενές Αέριο
    2. Χλώριο (17Cl) β) Αλκάλιο
    3. Νέον (10Ne) γ) Αλογόνο

ΘΕΜΑ Β: Εύρεση Θέσης & Ταυτοποίηση Στοιχείων

  1. Πρόβλεψη Θέσης: Βρείτε την περίοδο και την ομάδα στον Περιοδικό Πίνακα για τα παρακάτω άτομα:
    α) 12Mg     β) 9F     γ) 19K     δ) 18Ar
  2. Εύρεση Ατομικού Αριθμού από τη Θέση: Ένα στοιχείο X ανήκει στην 3η περίοδο και την 15η (VA) ομάδα του Περιοδικού Πίνακα.
    α) Πόσες στιβάδες έχει το άτομό του και πόσα ηλεκτρόνια στην εξωτερική;
    β) Ποια είναι η ηλεκτρονιακή του κατανομή;
    γ) Ποιος είναι ο ατομικός αριθμός (Z) του στοιχείου X;
  3. Σύγκριση Ιδιοτήτων: Ποια από τα παρακάτω στοιχεία έχουν παρόμοιες χημικές ιδιότητες και γιατί;
    3Li, 8O, 11Na, 16S
🔑 Αναλυτικές Λύσεις Ασκήσεων (Για Αυτοέλεγχο)
Λύση Θέματος Α

1. Σωστό / Λάθος:
• α) Σωστό. Έχουν τον ίδιο αριθμό ηλεκτρονίων στην εξωτερική στιβάδα.
• β) Λάθος. Ο αριθμός της περιόδου δείχνει το πλήθος των στιβάδων.
• γ) Σωστό. Τα αλογόνα ανήκουν στη 17η ομάδα (7 e⁻ στην εξωτερική).

2. Αντιστοίχιση:
• 1 ➔ β: 11Na [K(2) L(8) M(1)] ➔ 1η ομάδα (Αλκάλιο).
• 2 ➔ γ: 17Cl [K(2) L(8) M(7)] ➔ 17η ομάδα (Αλογόνο).
• 3 ➔ α: 10Ne [K(2) L(8)] ➔ 18η ομάδα (Ευγενές Αέριο).

Λύση Θέματος Β

3. Εύρεση Θέσης:
• α) 12Mg: K(2) L(8) M(2) ➔ 3η Περίοδος, 2η (IIA) Ομάδα.
• β) 9F: K(2) L(7) ➔ 2η Περίοδος, 17η (VIIA) Ομάδα.
• γ) 19K: K(2) L(8) M(8) N(1) ➔ 4η Περίοδος, 1η (IA) Ομάδα.
• δ) 18Ar: K(2) L(8) M(8) ➔ 3η Περίοδος, 18η (VIIIA) Ομάδα.

4. Στοιχείο X (3η περίοδος, 15η ομάδα):
• α) 3η περίοδος ➔ 3 στιβάδες (K, L, M). 15η ομάδα ➔ 5 e⁻ στην εξωτερική (M).
• β) Κατανομή: K(2) L(8) M(5).
• γ) Συνολικά e⁻ = 2 + 8 + 5 = 15. Άρα Z = 15 (Φωσφόρος).

5. Σύγκριση Ιδιοτήτων:
• 3Li [K(2) L(1)] και 11Na [K(2) L(8) M(1)] ➔ Παρόμοιες ιδιότητες (1η ομάδα - Αλκάλια).
• 8O [K(2) L(6)] και 16S [K(2) L(8) M(6)] ➔ Παρόμοιες ιδιότητες (16η ομάδα - Χαλκογόνα).