ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ (PDF)

Χημεία Α΄ Λυκείου — Μάθημα Χ3

Ενότητα 1.3: Δομή του Ατόμου • Υποατομικά Σωματίδια • Ατομικός (Z) & Μαζικός Αριθμός (A)
💡 Σημείωμα Αυτομελέτης

Το παρόν φυλλάδιο καλύπτει τη θεμελιώδη δομή του ατόμου, τα υποατομικά σωματίδια, τους συμβολισμούς των χημικών στοιχείων και τους υπολογισμούς σωματιδίων.

1. Από τι αποτελείται το Άτομο;

Το άτομο είναι το μικρότερο σωματίδιο της ύλης που διατηρεί τις ιδιότητες ενός χημικού στοιχείου. Αποτελείται από δύο κύριες περιοχές:

2. Τα Υποατομικά Σωματίδια
Σωματίδιο Σύμβολο Θέση στο Άτομο Ηλεκτρικό Φορτίο Σχετική Μάζα
Πρωτόνιο p⁺ Πυρήνας Θετικό (+1) 1
Νετρόνιο n⁰ Πυρήνας Ουδέτερο (0) 1
Ηλεκτρόνιο e⁻ Ηλεκτρονιακό Νέφος Αρνητικό (-1) Αμελητέα (~1/1836 του p⁺)
⭐ Ηλεκτρική Ουδετερότητα του Ατόμου

Σε κάθε ουδέτερο άτομο, ο αριθμός των θετικών φορτίων (πρωτόνια) είναι ίσος με τον αριθμό των αρνητικών φορτίων (ηλεκτρόνια): Αριθμός p⁺ = Αριθμός e⁻.

3. Ατομικός (Z) & Μαζικός Αριθμός (A)
Ατομικός Αριθμός (Z)

Δείχνει τον αριθμό των πρωτονίων στον πυρήνα. Καθορίζει την "ταυτότητα" του στοιχείου.

Z = p⁺

Μαζικός Αριθμός (A)

Δείχνει τον συνολικό αριθμό πρωτονίων και νετρονίων στον πυρήνα.

A = p⁺ + n⁰

Συμβολισμός Ατόμου:      ZAX
(όπου X το σύμβολο του στοιχείου, A ο Μαζικός και Z ο Ατομικός)
📝 Ασκήσεις για Μελέτη στο Σπίτι

ΘΕΜΑ Α: Ερωτήσεις Κατανόησης Θεωρίας

  1. Συμπληρώστε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
    α) Τα σωματίδια του πυρήνα είναι τα ____________ και τα ____________.
    β) Ο Ατομικός Αριθμός (Z) εκφράζει τον αριθμό των ____________ στον πυρήνα.
    γ) Σε ένα ουδέτερο άτομο ο αριθμός των πρωτονίων είναι ίσος με τον αριθμό των ____________.
  2. Χαρακτηρίστε τις προτάσεις ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ):
    α) Τα ηλεκτρόνια έχουν θετικό ηλεκτρικό φορτίο.
    β) Η μάζα του ατόμου είναι συγκεντρωμένη σχεδόν εξ ολοκλήρου στον πυρήνα.
    γ) Ο Μαζικός Αριθμός (A) ισούται πάντα με τον Ατομικό Αριθμό (Z).

ΘΕΜΑ Β: Υπολογιστικές Ασκήσεις Σωματιδίων

  1. Υπολογισμός Σωματιδίων: Δίνεται το ουδέτερο άτομο του Νατρίου: 1123Na.
    α) Ποιος είναι ο Ατομικός (Z) και ποιος ο Μαζικός (A) αριθμός του;
    β) Υπολογίστε πόσα πρωτόνια (p⁺), ηλεκτρόνια (e⁻) και νετρόνια (n⁰) περιέχει.
  2. Εύρεση Ατομικού & Μαζικού: Ένα ουδέτερο άτομο έχει στον πυρήνα του 17 πρωτόνια και 18 νετρόνια.
    α) Πόσα ηλεκτρόνια έχει το άτομο αυτό;
    β) Ποιος είναι ο ατομικός (Z) και ποιος ο μαζικός (A) αριθμός του;
  3. Εύρεση Νετρονίων: Το άτομο του Ουρανίου συμβολίζεται ως 92238U. Πόσα νετρόνια περιέχει ο πυρήνας του;
🔑 Αναλυτικές Λύσεις Ασκήσεων (Για Αυτοέλεγχο)
Λύση Θέματος Α

1. Συμπλήρωση Κενών:
• α) πρωτόνια, νετρόνια
• β) πρωτονίων
• γ) ηλεκτρονίων

2. Σωστό / Λάθος:
• α) Λάθος. Τα ηλεκτρόνια έχουν αρνητικό φορτίο (-1).
• β) Σωστό. Τα p⁺ και n⁰ στον πυρήνα έχουν όλη σχεδόν τη μάζα.
• γ) Λάθος. Ο μαζικός αριθμός A = p⁺ + n⁰ είναι μεγαλύτερος (ή ίσος στο υδρογόνο) από τον ατομικό Z.

Λύση Θέματος Β

3. Υπολογισμοί για 1123Na:
• α) Ατομικός αριθμός Z = 11, Μαζικός αριθμός A = 23.
• β) Πρωτόνια: p⁺ = Z = 11.
    Ηλεκτρόνια: e⁻ = p⁺ = 11 (αφού είναι ουδέτερο άτομο).
    Νετρόνια: n⁰ = A - Z = 23 - 11 = 12.

4. Υπολογισμοί Ατόμου (17 p⁺, 18 n⁰):
• α) Αφού είναι ουδέτερο άτομο, έχει e⁻ = p⁺ = 17 ηλεκτρόνια.
• β) Ατομικός αριθμός Z = p⁺ = 17.
    Μαζικός αριθμός A = p⁺ + n⁰ = 17 + 18 = 35.

5. Νετρόνια Ουρανίου (92238U):
• Ο τύπος είναι: n⁰ = A - Z = 238 - 92 = 146 νετρόνια.