ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ (PDF)

Χημεία Α΄ Λυκείου — Μάθημα Χ10

Ενότητα 2.4: Η Γλώσσα της Χημείας • Αριθμός Οξείδωσης (Α.Ο.) • Γραφή Χημικών Τύπων & Εισαγωγή στην Ονοματολογία
💡 Σημείωμα Αυτομελέτης

Ο **Αριθμός Οξείδωσης (Α.Ο.)** είναι το συμβατικό φορτίο που αποκτά ένα άτομο σε μια ένωση, αν υποθέσουμε ότι όλοι οι δεσμοί είναι ιοντικοί. Είναι το βασικό μας εργαλείο για τη γραφή χημικών τύπων και την ονοματολογία.

1. Βασικοί Κανόνες Υπολογισμού Αριθμού Οξείδωσης (Α.Ο.)
2. Κλασικά Πολυατομικά Ιόντα & Φορτία
Όνομα Ιόντος Τύπος & Φορτίο Όνομα Ιόντος Τύπος & Φορτίο
Αμμώνιο NH₄⁺ Νιτρικό NO₃⁻
Υδροξείδιο OH⁻ Θειικό SO₄²⁻
Ανθρακικό CO₃²⁻ Φωσφορικό PO₄³⁻
3. Κανόνας Διασταύρωσης για τη Γραφή Χημικών Τύπων

Για τη γραφή του τύπου μιας ιοντικής ένωσης μεταξύ κατιόντος Ax+ και ανιόντος By-, διασταυρώνουμε τους αριθμούς των φορτίων ως δείκτες:

Ax+ + By- ➔ AyBx
(Αν οι δείκτες διααιρούνται με τον ίδιο αριθμό, απλοποιούνται στο μικρότερο δυνατό ακέραιο λόγο)
📝 Ασκήσεις για Μελέτη στο Σπίτι

ΘΕΜΑ Α: Υπολογισμός Αριθμού Οξείδωσης

  1. Να υπολογίσετε τον Α.Ο. του υπογραμμισμένου στοιχείου στις παρακάτω ενώσεις:
    α) HSO₄⁻     β) ΚMnO₄     γ) CO₂     δ) Cr₂O₇²⁻
  2. Χαρακτηρίστε τις προτάσεις ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ):
    α) Το οξυγόνο έχει πάντα Α.Ο. = -2 σε όλες τις χημικές του ενώσεις.
    β) Σε κάθε ελεύθερο στοιχείο ο αριθμός οξείδωσης είναι μηδέν.
    γ) Στο μόριο του NH₃, το υδρογόνο έχει Α.Ο. = +1.

ΘΕΜΑ Β: Σχηματισμός Χημικών Τύπων & Ονοματολογία

  1. Γράψτε τους χημικούς τύπους των ενώσεων που σχηματίζονται από τα παρακάτω ζεύγη ιόντων:
    α) Ca²⁺ και Cl⁻     β) Na⁺ και SO₄²⁻     γ) Al³⁺ και O²⁻     δ) NH₄⁺ και NO₃⁻
  2. Ονοματολογία: Να ονομάσετε τις παρακάτω χημικές ενώσεις:
    α) CaCl₂     β) Fe2O3     γ) NaOH     δ) H2SO4
  3. Σύνθετη Άσκηση: Δίνεται το στοιχείο 13Al.
    α) Βρείτε τη θέση του στον Περιοδικό Πίνακα και τον συνήθη Α.Ο. που εμφανίζει στις ενώσεις του.
    β) Γράψτε τον χημικό τύπο της ένωσης που σχηματίζει το Al με το οξυγόνο (8O).
🔑 Αναλυτικές Λύσεις Ασκήσεων (Για Αυτοέλεγχο)
Λύση Θέματος Α

1. Υπολογισμός Α.Ο.:
• α) HSO₄⁻: (+1) + x + 4(-2) = -1 ➔ x - 7 = -1 ➔ x = +6.
• β) KMnO₄: (+1) + x + 4(-2) = 0 ➔ x - 7 = 0 ➔ x = +7.
• γ) CO₂: x + 2(-2) = 0 ➔ x - 4 = 0 ➔ x = +4.
• δ) Cr₂O₇²⁻: 2x + 7(-2) = -2 ➔ 2x - 14 = -2 ➔ 2x = 12 ➔ x = +6.

2. Σωστό / Λάθος:
• α) Λάθος. Εξαιρούνται τα υπεροξείδια (Α.Ο. = -1) και το OF₂ (Α.Ο. = +2).
• β) Σωστό. Βασικός κανόνας ορισμού.
• γ) Σωστό. Συνδέεται με αμέταλλο (N), οπότε έχει Α.Ο. = +1.

Λύση Θέματος Β

3. Χημικοί Τύποι (Κανόνας Διασταύρωσης):
• α) Ca²⁺ + Cl⁻ ➔ CaCl₂ (Χλωριούχο ασβέστιο).
• β) Na⁺ + SO₄²⁻ ➔ Na₂SO₄ (Θειικό νάτριο).
• γ) Al³⁺ + O²⁻ ➔ Al₂O₃ (Οξείδιο του αλουμινίου).
• δ) NH₄⁺ + NO₃⁻ ➔ NH₄NO₃ (Νιτρικό αμμώνιο).

4. Ονοματολογία:
• α) CaCl₂: Χλωριούχο ασβέστιο.
• β) Fe₂O₃: Οξείδιο του τρισθενούς σιδήρου [Οξείδιο του σιδήρου(III)].
• γ) NaOH: Υδροξείδιο του νατρίου.
• δ) H₂SO₄: Θειικό οξύ.

5. Σύνθετη Άσκηση:
• α) 13Al: K(2) L(8) M(3) ➔ 3η Περίοδος, 13η (IIIA) Ομάδα. Ως μέταλλο αποβάλλει 3 e⁻, οπότε έχει Α.Ο. = +3.
• β) 8O: K(2) L(6) ➔ Α.Ο. = -2. Διασταύρωση Al³⁺ και O²⁻ ➔ Al₂O₃.