Παρουσίαση/Προβολή

(0406010190) -  ΑΘΗΝΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ

Περιγραφή Μαθήματος

ΔΕΥΤΕΡΟΚΛΙΤΑ ΕΠΙΘΕΤΑ

 

1. Ασυναίρετα δευτερόκλιτα επίθετα

158. α) Τρικατάληκτα με 3 γένη (σε -ος, -η, -ον και -ος, -α, -ον)

 

(θ. σοφο-, σοφη-, σοφο-)						(θ. δικαιο-, δικαια-, δικαιο-)
Ενικός αριθμός
ον.	σοφὸς		σοφὴ		σοφὸν	δίκαιος	δικαία	δίκαιον
γεν.	σοφοῦ		σοφῆς		σοφοῦ	δικαίου	δικαίας	δικαίου
δοτ.	σοφῷ		σοφῇ		σοφῷ	δικαίῳ	δικαίᾳ	δικαίῳ
αιτ.	σοφὸν		σοφὴν		σοφὸν	δίκαιον	δικαίαν	δίκαιον
κλ.	σοφὲ		σοφὴ		σοφὸν	δίκαιε	δικαία	δίκαιον
Πληθυντικός αριθμός
ον.	σοφοὶ		σοφαὶ		σοφὰ	δίκαιοι	δίκαιαι	δίκαια
γεν.	σοφῶν		σοφῶν		σοφῶν	δικαίων	δικαίων	δικαίων
δοτ.	σοφοῖς		σοφαῖς		σοφοῖς	δικαίοις	δικαίαις	δικαίοις
αιτ.	σοφοὺς		σοφὰς		σοφὰ	δικαίους	δικαίας	δίκαια
κλ.	σοφοὶ		σοφαὶ		σοφὰ	δίκαιοι	δίκαιαι	δίκαια
Δυϊκός αριθμός
ον., αιτ., κλ.		σοφὼ		σοφὰ	σοφὼ	δικαίω	δικαία	δικαίω
γεν., δοτ.		σοφοῖν		σοφαῖν	σοφοῖν	δικαίοιν	δικαίαιν	δικαίοιν

 

Επίθετα σε ος, -η, -ον: ἀγαθὸς (-ή, -όν), ἁγνός, θερμός, κακός, καλός, πιστός, σεμνός, ὑψηλός· ἀρχικός, ἠθικός, θετικός, λογικός, σωματικός, φυσικός, ψυχικός· ἐαρινός, νυκτερινός, χειμερινός - φίλος (φίλη, φίλον), ἴσος, κοῦφος, μέσος, ἀνθρώπινος (·ίνη, -ινον), κρίθινος, λίθινος, ξύλινος κ.ά.- Επίσης τα ρήματ. επίθ. σε -τός: ἁλωτὸς (-ή, τόν), βατός, γραπτός, δυνατός, θαυμαστός κ.ά. (§ 393)· τα τακτικά αριθμητικά: πρῶτος (πρώτη, πρῶτον), τρίτος, τέταρτος, πέμπτος, ἕκτος, ἕβδομος, ὄγδοος,... εἰκοστός,... ἑκατοστός,... χιλιοστός κτλ. (§ 208) κ.ά.

Επίθετα σε -ος, -α, -ον: ἀραιὸς (-ά, -όν), δεξιός, παλαιός, στερεός· καθαρός, λαμπρός, μικρός, πονηρός - ἀνδρεῖος (-εία, -εῖον), ἀρχαῖος, γενναῖος, νέος, λεῖος, ὡραῖος· διψαλέος, θαρραλέος, πειναλέος - ἅγιος (-ία, -ιον), ἄξιος, βέβαιος, ἐπιτήδειος, πλούσιος, τέλειος κ.ά.- Επίσης τα ρηματ. επίθ. σε -τέος: γραπτέος, διαβατέος, εὐεργετητέος, ὠφελητέος κ.ά. (§ 393)· τα απόλυτα αριθμητικά σε πληθυντικό: διακόσιοι (-αι, -α), τριακόσιοι, τετρακόσιοι,... χίλιοι,... μύριοι κτλ. (§ 207, γ)· τα χρονικά αριθμητικά: δευτεραῖος, τριταῖος, τεταρταῖος κτλ.·τα αναλογικά αριθμητικά: διπλάσιος (-ία, -ιον), τριπλάσιος, τετραπλάσιος κτλ. (§ 208 ), το τακτικό αριθμητ. δεύτερος (-έρα, -ερον) κ.ά.

 

Παρατηρήσεις

159. Το θηλυκό των τρικατάληκτων επιθέτων σε -ος:

1) λήγει σε -η, αν πριν από την κατάληξη -ος του αρσενικού υπάρχει σύμφωνο εκτός από το ρ: ἀγαθός, ἀγαθή — πιστός, πιστή· λήγει σε -α, αν πριν από την κατάλ. -ος του αρσενικού υπάρχει φωνήεν ή ρ: ἅγιος, ἁγία — γενναῖος, γενναία — φαιδρός, φαιδρὰ (εκτός από το ὄγδοος, ὀγδόη)·

2) στην ονομαστική, γεν. και κλητ. του πληθυντικού τονίζεται όπου και όπως τονίζεται στις ίδιες πτώσεις το αρσενικό: ἡ ἁγία — αἱ ἅγιαι, τῶν ἁγίων, ὦ ἅγιαι (όπως οἱ ἅγιοι, τῶν ἁγίων, ὦ ἅγιοι)· ἡ γενναία — αἱ γενναῖαι, τῶν γενναίων, ὦ γενναῖαι (όπως οἱ γενναῖοι,τῶν γενναίων, ὦ γενναῖοι)· ἡ φαιδρὰ — αἱ φαιδραί, τῶν φαιδρῶν, ὦ φαιδραὶ (όπως οἱ φαιδροί, τῶν φαιδρῶν, ὦ φαιδροί). Έτσι και αἱ μύριαι (= δέκα χιλιάδες), τῶν μυρίων, ὦ μύριαι (όπως οἱ μύριοι, τῶν μυρίων, ὦ μύριοι)· αἱ μυρίαι (= αναρίθμητες), τῶν μυρίων, ὦ μυρίαι (όπως οἱ μυρίοι, τῶν μυρίων, ὦ μυρίοι).

 

160. β) Δικατάληκτα με τρία γένη (σε -ος, -ον)

 

(θ. ἀφθονο-)					(θ. τιμωρο-)
Ενικός αριθμός
ον.	ὁ ἡ	ἄφθονος	τὸ	ἄφθονον	ὁ ἡ	τιμωρὸς	τὸ	τιμωρὸν
γεν.	τοῦ τῆς	ἀφθόνου	τοῦ	ἀφθόνου	τοῦ τῆς	τιμωροῦ	τοῦ	τιμωροῦ
δοτ.	τῷ τῇ	ἀφθόνῳ	τῷ	ἀφθόνῳ	τῷ τῇ	τιμωρῷ	τῷ	τιμωρῷ
αιτ.	τὸν τήν	ἄφθονον	τὸ	ἄφθονον	τὸν τὴν	τιμωρὸν	τὸ	τιμωρὸν
κλ.	(ὦ)	ἄφθονε	(ὦ)	ἄφθονον	(ὦ)	τιμωρὲ	(ὦ)	τιμωρὸν
Πληθυντικός αριθμός
ον.	οἱ αἱ	ἄφθονοι	τὰ	ἄφθονα	οἱ αἱ	τιμωροὶ	τὰ	τιμωρὰ
γεν.	τῶν	ἀφθόνων	τῶν	ἀφθόνων	τῶν	τιμωρῶν	τῶν	τιμωρῶν
δοτ.	τοῖς ταῖς	ἀφθόνοις	τοῖς	ἀφθόνοις	τοῖς ταῖς	τιμωροῖς	τοῖς	τιμωροῖς
αιτ.	τοὺς τὰς	ἄφθονους	τὰ	ἄφθονα	τοὺς τὰς	τιμωροὺς	τὰ	τιμωρὰ
κλ.	(ὦ)	ἄφθονοι	(ὦ)	ἄφθονο	(ὦ)	τιμωροὶ	(ὦ)	τιμωρὰ

 

Δυϊκός αριθμός (και για τα τρία γένη)

ον., αιτ., τώ, κλ. (ὦ) ἀφθόνω, γεν., δοτ. τοῖν ἀφθόνοιν

ον., αιτ., τώ, κλ. (ὦ) τιμωρώ, γεν., δοτ. τοῖν τιμωροῖν

 

Παρατηρήσεις

161. Από τα δευτερόκλιτα επίθετα είναι δικατάληκτα:

α) τα περισσότερα από τα σύνθετα σε -ος: ὁ, ἡ ἄγονος, τὸ ἄγονον — ὁ, ἡ ἀθάνατος, τὸ ἀθάνατον - ὁ, ἡ ἄκαιρος, τὸ ἄκαιρον - ὁ, ἡ ἄκαρπος, τὸ ἄκαρπον - ὁ, ἡ ἀξιόμαχος, τὸ ἀξιόμαχον - ὁ, ἡ ἔνδοξος, τὸ ἔνδοξον κ.ά.

β) τα απλά επίθετα αἴθριος, αἰφνίδιος, βάναυσος, βάρβαρος, βάσκανος, βέβηλος, γαμήλιος, δόκιμος, ἕωλος (= παλιός), ἥμερος, ἤρεμος, ἥσυχος, κίβδηλος, λάβρος, λάλος, χέρσος, τιθασὸς (= εξημερωμένος, ήμερος)·

γ) μερικά επίθετα σε -ος, που χρησιμοποιούνται (στο αρσεν. και το θηλ.) και ως ουσιαστικά: ὁ, ἡ ἀγωγός, τὸ ἀγωγὸν (= αυτός που οδηγεί, που φέρνει) — ὁ, ἡ βοηθός, τὸ βοηθὸν (= αυτός που βοηθεί) — ὁ, ἡ τιμωρός, τὸ τιμωρὸν (= αυτός που τιμωρεί) — ὁ, ἡ τύραννος, τὸ τύραννον (= τυραννικός).

Ημερομηνία δημιουργίας

Τρίτη 14 Απριλίου 2026