Μάθημα : Θρησκευτικά Γ Λυκείου

Είναι αναμφισβήτητο ότι ένα από τα βασικά αγαθά για τα οποία οι άνθρωποι αγωνίστηκαν και αγωνίζονται ανυποχώρητα, είναι η δικαιοσύνη. Και αυτό γιατί είναι αναντικατάστατος συντελεστής της αρμονικής κοινωνικής συμβίωσης.

Η δικαιοσύνη στον κόσμο

Από τότε που οι άνθρωποι οργανώθηκαν σε κοινωνίες άρχισαν να διαμορφώνουν και τα νομικά πλαίσια με τα οποία καθόριζαν τις σχέσεις τους. Έτσι άρχισαν να διατυπώνονται οι πρώτοι νόμοι, οι οποίοι, με την πάροδο του χρόνου, γίνονταν περισσότερο λεπτομερείς και πολύπλοκοι. Είναι γνωστοί από την ιστορία μεγάλοι νομοθέτες διαφόρων λαών, οι οποίοι με το νομοθετικό τους έργο, συνέβαλαν σημαντικά στον καθορισμό των προϋποθέσεων της κοινωνικής δικαιοσύνης. Για τη διασφάλιση της, ήταν απαραίτητος ο προσδιορισμός του πλαισίου λειτουργίας των διαφόρων κοινωνικών θεσμών, οι οποίοι αποτελούν αντικείμενο έρευνας της κοινωνιολογίας. Με την εξέλιξη και την οργάνωση των κοινωνιών καθιερώθηκαν και τα βασικά νομοθετικά κείμενα γνωστά ως Συντάγματα. Είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι η συμβολή των αναφερθέντων νομικών κειμένων στην αποκατάσταση και την περιφρούρηση της κοινωνικής δικαιοσύνης ήταν και είναι σημαντική. Στο σημείο αυτό είναι ανάγκη να υπενθυμίσουμε και την ύπαρξη του πολυδιάστατου διεθνούς δικαίου του οποίου η σπουδαιότητα είναι προφανής.

Η αδικία στον σύγχρονο κόσμο

Η αδικία ως φαινόμενο κοινωνικής παθογένειας είναι τόσο παλιό όσο και η ανθρωπότητα. Η παγκόσμια ιστορία σημαδεύεται από γνωστές μεγάλες επαναστάσεις λαών ή κοινωνικών ομάδων με κύριο αίτημα την κοινωνική δικαιοσύνη. Είναι γεγονός ότι τα αποτελέσματα των κινητοποιήσεων αυτών ήταν αρκετά ικανοποιητικά. Η μεγάλη αδικία περιορίστηκε και η κοινωνική δικαιοσύνη άρχισε να επικρατεί σταδιακά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι λύθηκε οριστικά το κοινωνικό πρόβλημα του οποίου πυρήνας είναι η αδικία και η εκμετάλλευση. Συλλογικά όργανα, συνδικαλιστικοί φορείς και διεθνείς οργανισμοί εργάζονται και συνεργάζονται με σκοπό τη σμίκρυνση της απόστασης ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς, δυνατούς και αδύνατους. Η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο έχει μεν κάπως περιοριστεί αλλά η απάλειψη της είναι ένα από τα αιτήματα και τους στόχους των σύγχρονων κοινωνιών και κοινωνικοπολιτικών συστημάτων. Οι ποικίλες εκφάνσεις της κοινωνικής αδικίας βρίσκονται αδιάκοπα στο στόχαστρο των κοινωνικών κινημάτων και συστημάτων.

Οι μορφές της σύγχρονης αδικίας συναρτώνται με την οικονομική διαστρωμάτωση των κοινωνιών. Επίσης σχετίζονται με την ηλικία, το φύλο, τη φυλή, το θρήσκευμα και άλλες διακρίσεις. Βασικά αίτια της αδικίας του σύγχρονο κόσμο είναι αφενός μεν η απληστία, η οποία είναι αποτέλεσμα της ανασφάλειας που νιώθει ο άνθρωπος, αφετέρου δε ο ατομοκεντρισμός, που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη κοινωνία με την έλλειψη του πνεύματος της αλληλεγγύης και της έμπρακτης εκδήλωσης του στις διάφορες εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι η φτώχεια και η ανέχεια που χαρακτηρίζει κάθε εποχή και η διάκριση των ανθρώπων ανάλογα με την οικονομική τους επιφάνεια.

Η δικαιοσύνη στην εκκλησία

Η Βασιλεία του Θεού είναι βασιλεία ειρήνης αγάπης και δικαιοσύνης. Επομένως, θεωρείται ως αυτονόητο ότι στο χώρο της εκκλησίας καταργείται η αδικία και επικρατεί η δικαιοσύνη. Το πρόβλημα της κοινωνικής δικαιοσύνης θα απασχολήσει και τους προφήτες της παλαιάς διαθήκης. Η δικαιοσύνη κατά τους προφήτες αναφέρεται ταυτόχρονα στη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Όλοι οι προφήτες τονίζουν την ανάγκη απονομής της δικαιοσύνης στο φτωχό και αδικημένο, ώστε να δημιουργηθεί μια κοινωνία χωρίς αδικίες. Ως απεσταλμένοι του Θεού γίνονται συνήγοροι υπεράσπισης των φτωχών και καταπιεσμένων. Οι προφήτες ελέγχουν τους ανάξιους και άδικους άρχοντες, καυτηριάζουν την αναλγησία και την έλλειψη δικαιοσύνης εκ μέρους των πλουσίων, καταγγέλλουν τους άδικους κριτές του λαού που δωροδοκούνται από τους ισχυρούς και τους πλούσιους.

Για την εκκλησία η δικαιοσύνη δεν είναι κάτι το δευτερεύον ή απλά ένα από τα σημεία της διδασκαλίας της. Είναι βασικό στοιχείο της δομής της. Και αυτό γιατί ο Χριστός με τη διδασκαλία του και με τα έργα του ενέταξε τη δικαιοσύνη οργανικά στο κήρυγμα του για τη βασιλεία του θεού και τη συνέδεσε στενά με το πρόσωπο του. Επομένως, μέλημα της εκκλησίας είναι η καλλιέργεια της εκκλησιαστικής συνείδησης, που σημαίνει κοινωνική συνείδηση, σταυρική διάσταση τόσο της πίστης όσο και της δικαιοσύνης. Η αδικία έχει πνευματική ρίζα, την αμαρτία. Επομένως στην εκκλησία, το σώμα του Χριστού, όχι μόνο δεν έχει θέση η αδικία αλλά αντίθετα εξαλείφεται κάθε διάκριση των μελών της και κυριαρχεί η αδελφική αγάπη και η ισότητα.

Η εκκλησία προβάλλει το όραμα για μια κοινωνία δικαιοσύνης τονίζοντας ότι το μήνυμα δεν είναι ουτοπικό αλλά πραγματοποιήσιμο. Είναι γνωστό ότι στην πρώτη εκκλησία των Ιεροσολύμων η δικαιοσύνη εφαρμόστηκε έμπρακτα ως κοινωνία κοινοκτημοσύνης ή κοινοχρησίας των αγαθών. Πηγή και αιτία αυτής ήταν η κοινή πίστη στον θεάνθρωπο Χριστό και η ομοψυχία τους λόγω της αγάπης. Η κοινοκτημοσύνη ως πρακτική αγάπης και ενότητας συνέχισε να υπάρχει στον κοινοβιακό μοναχισμό. Η εκκλησία δεν προτείνει την αντιγραφή αυτών των καταστάσεων αλλά να αντλήσει ο σύγχρονος άνθρωπος τις πνευματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή τους. Τέτοιες προϋποθέσεις είναι: α] η ομοψυχία που σημαίνει πίστη και αγάπη, β] η αντίληψη ότι ο άνθρωπος δεν είναι κύριος των αγαθών αλλά διαχειριστής τους, όπως διδάσκουν οι πατέρες της εκκλησίας και γ] το κοινοβιακό πνεύμα. Είναι γνωστή οι ανυστερόβουλοι αγώνες των μεγάλων πατέρων για την επικράτηση της δικαιοσύνης στην εκκλησία και στην κοινωνία. Χαρακτηριστική είναι η επιγραμματική φράση του Μεγάλου Βασιλείου: «ώστε τόσους αδικείς όσους μπορούσες να βοηθήσεις».

Η ευθύνη των χριστιανών

Ο πυρήνας του πολυεδρικού κοινωνικού προβλήματος εστιάζεται στη δίκαιη κατανομή των μέσων παραγωγής και των υλικών αγαθών. Ο χριστιανισμός δεν είναι ένα κοινωνικό σύστημα για να δώσει κάποια συνταγή για τη λύση του προβλήματος αυτού. Μπορεί, όμως, να εμπνεύσει με το ανακαινιστικό μήνυμά του τους ανθρώπους, ώστε να συμβάλλουν αποφασιστικά στη λύση του λεγόμενου κοινωνικού προβλήματος. Η συνειδητοποίηση της αδικίας είναι το πρώτο βήμα για να ακολουθήσουν ατομικές προσπάθειες και πρωτοβουλίες αλλά και οι ευρύτερες κινητοποιήσεις και αλλαγές σε θεσμικό επίπεδο. Όλοι έχουμε χρέος να συμβάλουμε στην εξυγίανση των άδικων κοινωνικών δομών και στην επικράτηση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Η ευθύνη βαραίνει όλους μας ανάλογα με τη θέση που κατέχουμε. Η συμμετοχή μας στις δραστηριότητες της εκκλησίας για την εξομάλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων ισούται με την εξόφληση μέρους της ευθύνης και του χρέους μας προς τους πάσχοντες και αδικούμενους συνανθρώπους μας.